Champagne komt uit de gelijknamige regio in het noordoosten van Frankrijk, ongeveer 150 kilometer ten oosten van Parijs. Alleen mousserende wijn die daar is gemaakt, van erkende druivenrassen en volgens strenge regels, mag officieel “champagne” heten. Alles wat elders wordt gemaakt, ook al lijkt het er sprekend op, is juridisch gezien geen champagne.
De regio heeft een koele uitstekende uitdaging als klimaat, met krijtachtige bodems die de druiven een specifieke mineraliteit meegeven. Dat is precies wat champagne zijn herkenbare smaak geeft. Zonder die grond en dat klimaat smaakt het gewoon anders, hoe goed de druiven ook zijn.
De Champagnestreek: waar ligt die precies?
De Champagnestreek bestaat uit een aantal deelgebieden. De bekendste zijn de Montagne de Reims, de Vallée de la Marne en de Côte des Blancs. De steden Reims en Épernay gelden als de twee centra van de champagnewereld. Épernay staat bekend als de “hoofdstad van de champagne” en huist de beroemde Avenue de Champagne, waar grote huizen als Moët & Chandon, Perrier-Jouët en Pol Roger hun kelders hebben.
De druivensoorten die worden gebruikt zijn Pinot Noir, Pinot Meunier en Chardonnay. Een champagne gemaakt van uitsluitend Chardonnay heet Blanc de Blancs; een champagne van alleen rode druiven heet Blanc de Noirs. De meeste champagnes zijn een blend van meerdere rassen en zelfs meerdere jaargangen.
Waar komen de bubbels in champagne vandaan?
De bubbels in champagne ontstaan door een tweede gisting in de fles. Na de eerste gisting, waarbij druivensap wordt omgezet in wijn, voegt de producent een mengsel van gist en suiker toe aan de fles. De fles wordt vervolgens hermetisch afgesloten. In de fles eet de gist de suikers op en daarbij ontstaat koolzuurgas. Omdat dat gas nergens naartoe kan, lost het op in de wijn. Open je de fles, dan daalt de druk en komen de belletjes vrij als die herkenbare stroom bubbels.
Dit proces heet de “méthode champenoise” of méthode traditionnelle. Het is arbeidsintensief en tijdrovend. Na de tweede gisting rijpen de flessen vaak minimaal vijftien maanden op de gistdepots, bij prestige-cuvées soms wel drie tot zeven jaar of langer. Die rijping op gist geeft champagne zijn karakteristieke broodachtige, nootachtige tonen.
Hoe oud is de traditie?
De wijnbouw in de Champagnestreek gaat terug tot de vroege middeleeuwen. Aanvankelijk maakte men er stille rode wijnen, maar die konden moeilijk concurreren met de wijnen uit Bourgondië. De bubbels kwamen er eigenlijk per ongeluk in: als de wijn in de winter stopte met gisten en in de lente weer opstartte, kon dat voor koolzuur in de fles zorgen. In de zeventiende eeuw begreep men langzaam hoe dit werkte en hoe je het kon sturen.
De monnik Dom Pérignon, die leefde van 1638 tot 1715, wordt in de volksoverlevering vaak aangewezen als de uitvinder van champagne. Dat klopt niet helemaal: hij was juist degene die probeerde de bubbels te vermijden, omdat ze flessen deden exploderen. Wel verfijnde hij de blending van druivenrassen en verbeterde hij de kurksluiting, wat beiden bijdroegen aan de latere ontwikkeling van de champagnemethode.
Pas in de negentiende eeuw werd champagne zoals we het nu kennen echt gemeengoed. Vooral de grote huizen (de zogenoemde “grandes maisons”) brachten champagne als luxeproduct op de Europese markt, aanvankelijk met name aan de Europese adellijke hoven.
Waarom mag alleen die ene regio champagne heten?
De naam “champagne” is wettelijk beschermd via het Europese systeem van beschermde oorsprongsbenamingen (BOB). Dat systeem koppelt de naam van een product onlosmakelijk aan zijn herkomst. De producenten in de regio hebben dit recht historisch bevochten en juridisch vastgelegd. Ze doen dat ook actief: het Comité Champagne (CIVC) treedt wereldwijd op tegen merken die de naam champagne misbruiken, ook in landen buiten de EU.
In de praktijk betekent dit dat mousserende wijnen uit andere regio’s andere namen krijgen: Cava uit Spanje, Prosecco uit Italië, Crémant uit andere Franse regio’s. Ze kunnen uitstekend zijn, maar ze zijn geen champagne.
Champagne is dus niet zomaar een synoniem voor mousserende wijn. Het is een product dat zijn karakter ontleent aan een precieze plek in Frankrijk, een specifieke werkwijze en een lange traditie. Wie weet waar champagne vandaan komt, proeft hem meteen met andere ogen.
Leave a Reply