Spritz in 7 soorten, met één basisverhouding: 3-2-1

Een spritz is een aperitief van prosecco, een bitter of likeur en bruiswater, opgebouwd in een wijnglas vol ijs. De basisverhouding is 3-2-1: 90 ml prosecco, 60 ml bitter en 30 ml bruiswater. Aperol, Campari, Select en limoncellomaker Pallini geven alle vier die verhouding op. De fles bepaalt hoe sterk je glas wordt: 9,2% alcohol met Aperol, 14,2% met limoncello.

Inhoud

1. Spritz maken: het basisrecept
2. Wat is een spritz?
3. Welke soorten spritz zijn er?
4. De recepten per soort
5. Welke spritz kies je?
6. Waar komt de spritz vandaan?
7. Welke prosecco, welk glas en hoeveel ijs?
8. Hoeveel flessen heb je nodig?

Spritz maken: het basisrecept

Voor één glas van 180 ml, het ijs niet meegeteld.

• 90 ml prosecco (3 delen)
• 60 ml bitter of likeur (2 delen)
• 30 ml bruiswater (1 deel)
• ijsblokjes, genoeg om het glas te vullen
• de garnering die bij de fles hoort

1. Vul een wijnglas met ijs.
2. Schenk de prosecco in, dan de bitter, dan het bruiswater.
3. Roer één keer zacht om.
4. Garneer.

De hoeveelheden komen van de IBA: 90 ml prosecco, 60 ml Aperol en een scheutje bruiswater, opgebouwd in een wijnglas vol ijs en zacht geroerd. De 30 ml voor het bruiswater en de volgorde van inschenken komen van Aperol. Vier makers geven dezelfde verhouding:

• Aperol: 3 delen prosecco, 2 delen Aperol, 1 deel bruiswater. In milliliter 90, 60 en 30.
• Campari: 3 delen prosecco, 2 delen Campari, 1 deel bruiswater. In centiliter 9, 6 en 3.
• Select: 3 delen prosecco, 2 delen Select, 1 scheutje bruiswater.
• Pallini: 3 delen prosecco, 2 delen limoncello, 1 deel bruisend water.

Je kunt dus met één maatje werken en alleen de fles wisselen.

Wat is een spritz?

Een spritz bestaat uit drie delen: wijn met bubbels, een bitter of een zoete likeur, en bruiswater om te verdunnen. Je bouwt hem op in het glas zelf, op ijs. Een shaker komt er niet aan te pas. Het is een aperitief, een drankje voor vóór het eten. Wat daarbij hoort, lees je in wat een aperitief is.

Spritz en Aperol Spritz worden vaak door elkaar gebruikt. De IBA noemt de cocktail kortweg Spritz en maakt hem met Aperol. Met een andere fles krijgt hij de naam van die fles: Campari Spritz, Select Spritz, limoncello spritz.

Welke soorten spritz zijn er?

Zeven soorten naast elkaar. De percentages van Aperol, Select, Cynar en St-Germain komen van de maker. Dat van Campari komt van de Nederlandse webwinkel DrankDozijn, dat van limoncello van slijter Gall & Gall. In andere landen kan een fles een ander percentage hebben. De laatste kolom is nagerekend.

De eerste vijf volgen de 3-2-1 met 90 ml prosecco van 11%. Dat is het minimum uit het productievoorschrift van Prosecco DOC. De Hugo volgt het recept van St-Germain, dat andere hoeveelheden gebruikt. De spritz bianco is een traditie zonder vast recept en heeft daarom geen som. Zo werkt de som, met Select als voorbeeld:

1. Prosecco: 90 ml × 0,11 = 9,9 ml pure alcohol.
2. Select: 60 ml × 0,175 = 10,5 ml pure alcohol.
3. Samen: 9,9 + 10,5 = 20,4 ml op 180 ml, dus 11,3%.
4. In gram: 20,4 ml × 0,789 = 16,1 gram alcohol.
5. Standaardglazen: 16,1 ÷ 10 = 1,6.

Een standaardglas bevat ongeveer 10 gram alcohol. Dat is de maat van het Trimbos-instituut in Nederland en de VAD in België. Wat de tabel laat zien:

• Tussen de Hugo en de limoncello spritz zit 8,6 gram alcohol per glas. Dat is bijna een heel standaardglas verschil.
• Campari en limoncello komen op twee standaardglazen. Een Aperol Spritz is 1,3 standaardglas, Select en Cynar zitten op 1,6.
• Een fles van 25% geeft geen glas van 25%. Prosecco en bruiswater verdunnen. Smeltend ijs doet dat nog verder, maar de grammen alcohol blijven gelijk.

De recepten per soort

Aperol Spritz

De bekendste: 90 ml prosecco, 60 ml Aperol, 30 ml bruiswater en een schijfje sinaasappel. Volgorde, ijs en de fouten die de smaak veranderen staan in Aperol Spritz maken. De som achter de 9,2% vind je in hoeveel alcohol er in een Aperol Spritz zit.

Campari Spritz

Het recept van Campari zelf: 9 cl prosecco, 6 cl Campari en 3 cl bruiswater, rechtstreeks in een glas vol ijs geschonken, met een schijfje sinaasappel. Campari is rood en bitter. De fles van 70 cl heeft bij de Nederlandse webwinkel DrankDozijn 25% alcohol. In dit glas zit daardoor de helft meer alcohol dan in een Aperol Spritz. Hoe de twee flessen verder verschillen, lees je in wat Aperol is en hoe het verschilt van Campari.

Select Spritz

Select is volgens de maker in 1920 in Venetië gemaakt door de gebroeders Pilla. Er zitten 30 kruiden en planten in, waaronder jeneverbes en rabarberwortel. De fles heeft 17,5% alcohol.

• 3 delen prosecco (90 ml)
• 2 delen Select (60 ml)
• 1 scheutje bruiswater
• 1 groene olijf

Select gebruikt een wijnglas met steel, doet er ijs in, roert zacht en garneert met de olijf. De olijf is het verschil dat je meteen ziet: bij Aperol en Campari hoort een schijfje sinaasappel.

Cynar Spritz

Cynar is de derde fles die de IBA als alternatief noemt. Eigenaar Campari Group omschrijft Cynar als een bitterzoete likeur op basis van artisjok, met 13 kruiden en planten, gemaakt sinds 1952. De fles heeft 16,5% alcohol. Je maakt de spritz volgens het basisrecept: 90 ml prosecco, 60 ml Cynar en 30 ml bruiswater.

Hugo

De Hugo is een spritz zonder bitter. In plaats daarvan gaat er vlierbloesem in, met munt en limoen. St-Germain, een Franse vlierbloesemlikeur van 20%, geeft dit recept:

• 40 ml vlierbloesemlikeur
• 60 ml mousserende wijn
• 60 ml bruiswater
• ijs, een takje munt en een partje limoen

1. Vul een groot wijnglas met ijs.
2. Schenk de wijn en het bruiswater erover.
3. Voeg de likeur toe en roer zacht.
4. Garneer met de munt en de limoen.

Dat is 2-3-3 in plaats van 3-2-1: minder likeur, minder wijn en twee keer zoveel bruiswater. Daardoor heeft de Hugo de minste alcohol van de zes nagerekende soorten. Volgens St-Germain is de Hugo in 2005 in Noord-Italië bedacht door barman Roland Gruber en heette hij eerst Otto. Wikipedia noemt als plaats Naturns en schrijft dat het eerste recept siroop van citroenmelisse gebruikte, die later plaatsmaakte voor vlierbloesemsiroop.

Maak je hem met vlierbloesemsiroop zonder alcohol, dan blijft alleen de alcohol van de wijn over: 60 ml × 0,11 = 6,6 ml op 160 ml. Dat is 4,1% en 5,2 gram alcohol.

Limoncello spritz

Het recept van limoncellomaker Pallini: 3 delen prosecco, 2 delen limoncello en 1 deel bruiswater, met een schijfje citroen. Limoncello heeft 26 tot 30% alcohol. Samen met de Campari Spritz is dit de sterkste van de tabel. De variant met de helft van de limoncello en de limoncello tonic staan in het recept voor limoncello spritz.

Spritz bianco

De spritz zonder bitter en zonder likeur: witte wijn zonder bubbels, aangelengd met bruiswater. Het is een streektraditie zonder vast recept, dus zonder vaste hoeveelheden. Volgens Wikipedia is dit de oude vorm en wordt hij vooral in Friuli-Venezia Giulia gedronken. In Brescia bestaat de pirlo, die ook met stille witte wijn wordt gemaakt.

Spritz zonder alcohol

Met een alcoholvrije bitter en alcoholvrije bubbels bouw je hetzelfde glas op zonder alcohol. Welke flessen er zijn en hoe je mengt, staat in de alcoholvrije Aperol Spritz. Moet je nog rijden, dan is dat de spritz om te kiezen.

Welke spritz kies je?

• De minste alcohol per glas: de Hugo (11,5 gram) of de Aperol Spritz (13 gram).
• Bitter: de Campari Spritz. Reken op 19,6 gram alcohol per glas.
• Bitterzoet met kruiden: Select of Cynar, allebei rond de 16 gram.
• Zoet zonder bitter: de Hugo of de limoncello spritz.
• Iets hartigs erbij: de Select Spritz met zijn groene olijf.
• Geen alcohol: de alcoholvrije spritz.

Waar komt de spritz vandaan?

Volgens de overlevering uit Veneto, de streek van Venetië en Padua. Het verhaal dat steeds terugkomt, speelt in de negentiende eeuw, toen Veneto onder Habsburgs bestuur stond. Soldaten, kooplieden en ambtenaren uit het keizerrijk vonden de lokale wijn sterker dan ze gewend waren en lieten er water bij spuiten. Spuiten is in het Duits spritzen. Zo staat het op Wikipedia. Aperol vertelt hetzelfde verhaal met een scheutje soda en schrijft er zelf “men denkt dat” bij. Het is dus een overlevering, en ook de jaartallen hieronder zijn die van de makers en van Wikipedia.

De bronnen leggen het begin van de moderne spritz in een ander decennium. Aperol noemt de jaren vijftig voor de Aperol Spritz, Wikipedia de jaren zeventig voor het recept met prosecco.

Welke prosecco, welk glas en hoeveel ijs?

Prosecco. Aperol en Campari schrijven allebei Prosecco D.O.C. voor. Aperol raadt een brut aan, omdat die droger en minder zoet is dan andere soorten. Cava kan volgens Aperol ook, liefst een wat drogere.

Glas. De IBA noemt een wijnglas, Select een wijnglas met steel. Er moet 180 ml drank in, plus het ijs. Maten en soorten staan in welk glas je voor een spritz kiest.

IJs. Veel. Aperol schrijft dat je drankje minder verdund raakt naarmate er meer ijs in het glas zit.

Hoeveel flessen heb je nodig?

Bij de 3-2-1 is de prosecco het eerst op. Een fles prosecco van 75 cl is goed voor 750 ÷ 90 = 8 glazen. Een fles bitter van 70 cl is goed voor 700 ÷ 60 = 11 glazen. Voor de Hugo ligt het anders: 750 ÷ 60 = 12 glazen uit een fles wijn en 700 ÷ 40 = 17 glazen uit een fles likeur van 70 cl. De som voor grotere groepen staat in hoeveel glazen Aperol Spritz je uit een fles haalt.