Waar komt prosecco vandaan? 9 provincies, 3 herkomsten

Prosecco komt uit het noordoosten van Italië. De naam mag alleen op wijn uit negen provincies in de regio’s Veneto en Friuli-Venezia Giulia: het gebied van Prosecco DOC, ruim 28.100 hectare wijngaard. Daarbinnen liggen twee kleinere heuvelgebieden met de strengere aanduiding DOCG, allebei in de provincie Treviso: Conegliano Valdobbiadene met 15 gemeenten en Asolo met 18. De naam zelf komt van het dorp Prosecco bij Triëst.

Inhoud

1. Uit welke streek komt prosecco?
2. Wat is het verschil tussen DOC en DOCG?
3. Conegliano Valdobbiadene: het heuvelgebied
4. Wat heeft UNESCO precies erkend?
5. Asolo: de tweede DOCG
6. Wat betekent Treviso of Trieste op het etiket?
7. Waar komt de naam prosecco vandaan?
8. Hoe herken je echte prosecco?
9. Wat heb je aan de herkomst als je een fles kiest?

Uit welke streek komt prosecco?

Uit een breed gebied dat twee regio’s beslaat. Het productievoorschrift van Prosecco DOC noemt negen provincies:

• Veneto: Belluno, Padova, Treviso, Venezia en Vicenza.
• Friuli-Venezia Giulia: Gorizia, Pordenone, Trieste en Udine.

Alleen druiven uit die provincies mogen prosecco worden. De wijngaarden beslaan volgens de Kamer van Koophandel van Treviso-Belluno ruim 28.100 hectare (cijfer over 2023). Het Consorzio Prosecco DOC telde over 2025 667 miljoen gebottelde flessen. De pluk valt tussen eind augustus en begin september.

Prosecco is dus de naam van een herkomst. Mousserende wijn van dezelfde druif van buiten dit gebied valt niet onder de beschermde naam. Hoe prosecco zijn bubbels krijgt en wat dat scheelt met de Spaanse bubbels, staat in cava of prosecco: het verschil.

Wat is het verschil tussen DOC en DOCG?

DOC staat voor denominazione di origine controllata, gecontroleerde herkomstbenaming. Bij DOCG komt daar “e garantita” bij, en gegarandeerd. Voor prosecco betekent het vooral: een kleiner gebied in de heuvels en minder druiven per hectare. Er zijn drie herkomsten.

De cijfers komen uit het rapport van de Kamer van Koophandel van Treviso-Belluno over 2023, dat de drie consortia als bron noemt. Voor Conegliano Valdobbiadene telt het rapport geproduceerde flessen, voor de andere twee verkochte flessen. Daarmee kun je uitrekenen hoe groot de kans is dat je een fles uit de heuvels in handen hebt:

1. Samen: 616 + 92,4 + 27,5 = 735,9 miljoen flessen.
2. Prosecco DOC: 616 ÷ 735,9 = 83,7%.
3. Conegliano Valdobbiadene: 92,4 ÷ 735,9 = 12,6%.
4. Asolo: 27,5 ÷ 735,9 = 3,7%.

Ruim vijf van de zes flessen prosecco zijn dus DOC. Staat er DOCG op, dan komt de wijn uit een van de twee heuvelgebieden, samen 16,3% van het totaal.

Het verschil zit ook in de opbrengst die de regels toestaan. Voor Prosecco DOC is dat 18 ton druiven per hectare. In Conegliano Valdobbiadene is het 13,5 ton, een kwart minder.

Conegliano Valdobbiadene: het heuvelgebied

Tussen de stadjes Conegliano en Valdobbiadene, aan de voet van de bergen in de provincie Treviso, ligt het oudste erkende proseccogebied. Het kreeg in 1969 een DOC en is sinds 17 juli 2009 een DOCG. Het telt 15 gemeenten: Conegliano, San Vendemiano, Colle Umberto, Vittorio Veneto, Tarzo, Cison di Valmarino, San Pietro di Feletto, Refrontolo, Susegana, Pieve di Soligo, Farra di Soligo, Follina, Miane, Vidor en Valdobbiadene.

In Conegliano werd in 1876 de eerste school voor wijnbouw en wijnbereiding van Italië opgericht.

Op een fles uit dit gebied kun je drie niveaus tegenkomen. De hectares zijn van 2023.

De som klopt: 8.177 + 370 + 106 = 8.653 hectare. Cartizze is daarvan 106 ÷ 8.653 = 1,2%. Het woord Superiore mag in dit gebied alleen op de mousserende versie, de spumante.

Een hogere herkomst maakt de wijn geen bewaarwijn. Ook het consortium van dit gebied raadt aan de fles in het jaar na de oogst te drinken. De uitleg staat in hoe lang prosecco goed blijft.

Wat heeft UNESCO precies erkend?

Het landschap. Sinds 2019 staat “Le Colline del Prosecco di Conegliano e Valdobbiadene” op de Werelderfgoedlijst, een gebied van 9.191,2 hectare met een bufferzone van 9.762,6 hectare. UNESCO beschrijft steile heuvelruggen met wijngaarden, bossen, kleine dorpen en landbouw.

Twee dingen maken het landschap bijzonder, volgens de beschrijving van UNESCO:

• Ciglioni: smalle grasterrassen op de steile hellingen, in gebruik sinds de zeventiende eeuw. De rijen wijnstokken lopen evenwijdig aan en haaks op de helling en vormen een dambordpatroon.
• Bellussera: een manier om wijnstokken te leiden die de boeren hier in de negentiende eeuw ontwikkelden.

De erkenning gaat over het cultuurlandschap en zegt niets over de kwaliteit van een fles. Een wijn is ook geen werelderfgoed doordat er DOCG op staat.

Asolo: de tweede DOCG

De kleinste van de drie ligt ook in de provincie Treviso. Het consortium beschrijft het gebied als de wijngaarden van 18 gemeenten tussen Asolo en de heuvel Montello, aan de voet van de Monte Grappa en ten westen van de rivier de Piave. Asolo Prosecco is net als Conegliano Valdobbiadene sinds 2009 een DOCG.

Het gebied groeit snel. Tussen 2015 en 2023 ging de verkoop van 5 miljoen naar 27,5 miljoen flessen. Dat is 27,5 ÷ 5 = 5,5 keer zoveel in acht jaar. Van de wijngaard is ongeveer 2.200 hectare bestemd voor Asolo Prosecco.

Wat betekent Treviso of Trieste op het etiket?

Op een fles Prosecco DOC mag een van die twee provincienamen staan, onder voorwaarden uit het productievoorschrift:

• Prosecco DOC Treviso: alle druiven komen uit de provincie Treviso, en de wijn is daar ook gemaakt en gebotteld.
• Prosecco DOC Trieste: alle druiven komen uit de provincie Triëst, en de wijn is gemaakt en gebotteld in de regio Friuli-Venezia Giulia.

Een fles “Prosecco Treviso” is dus een DOC uit één provincie. Het is geen DOCG. De provincie Treviso is wel de plek waar beide DOCG-gebieden liggen, wat de verwarring verklaart.

Waar komt de naam prosecco vandaan?

Van het dorp Prosecco, in de huidige provincie Triëst. Het Consorzio Prosecco DOC haalt twee oude bronnen aan. In 1551 prees Wolfgang Lazius, rector van de universiteit van Wenen, de wijngaarden aan de kust bij Duino en Prosecco. In 1650 schreef bisschop Giacomo Filippo Tommasini dat de wijn prosecco heette en alleen rond dat dorp werd gemaakt. In 1754 wordt prosecco uit de provincie Vicenza genoemd: de productie had zich toen naar Veneto uitgebreid.

De druif heette lange tijd zelf ook prosecco. Dat is in 2009 veranderd. Een Europese verordening uit dat jaar meldt dat het Italiaanse besluit van 17 juli 2009 het ras prosecco omdoopte tot glera. Op dezelfde dag werden de DOC en de twee DOCG’s ingesteld. Prosecco is nu een beschermde plaatsnaam en mag volgens Italian Wine Central niet meer als druivennaam worden gebruikt.

De regels eisen minstens 85% glera. De rest mag komen van verdiso, bianchetta trevigiana, perera, glera lunga, chardonnay, pinot bianco, pinot grigio of pinot nero. In prosecco rosé zit 10 tot 15% pinot nero. Rosé bestaat als Prosecco DOC. Het productievoorschrift van Conegliano Valdobbiadene kent geen rosé. Meer daarover staat in rosé bubbels.

Hoe herken je echte prosecco?

Het Consorzio Prosecco DOC noemt drie kenmerken:

1. Het staatszegel. Op elke fles zit een zegel van de Italiaanse staat met de woorden Prosecco DOC en een serienummer.
2. Het etiket. Daarop staan “Prosecco DOC” en de herkomst uit Italië.
3. De glazen fles. Prosecco DOC wordt alleen in glazen flessen gemaakt en verkocht. Wat als prosecco van de tap of in blik wordt aangeboden, is het volgens het Consorzio niet.

Wat heb je aan de herkomst als je een fles kiest?

Je weet waar je voor betaalt. Een DOCG komt uit een kleiner gebied met een lagere opbrengst per hectare, en bij Rive en Cartizze is dat gebied nog kleiner. Hoe zoet de fles is, lees je af aan een ander woord op het etiket: brut, extra dry of dry. Dat staat uitgelegd in hoe zoet brut, extra dry en dry zijn.

Het alcoholgehalte hangt nauwelijks van de herkomst af. Het productievoorschrift van Prosecco DOC eist voor spumante een totaal alcoholgehalte van minstens 11%, dat van Conegliano Valdobbiadene ook. Voor Rive en Cartizze is de ondergrens 11,5%. De vergelijking met andere bubbels staat in alcohol in champagne, prosecco en cava.

Voor een spritz volstaat een Prosecco DOC: het recept vraagt om prosecco, zonder verdere herkomst. Zie het recept voor Aperol Spritz. Hoe prosecco zich tot de Franse bubbels verhoudt, lees je in champagne, cava, prosecco of crémant.