Wat is een mocktail? Betekenis, herkomst en de 0,0%-regel

Een mocktail is een gemengd drankje zonder alcohol dat is opgebouwd als een cocktail. Het woord is een samentrekking van het Engelse mock (namaak) en cocktail. Het woordenboek Merriam-Webster dateert het in 1916. Op een etiket is “alcoholvrij” niet altijd 0,0%: in Nederland mag alcoholvrij bier tot 0,1% alcohol bevatten en alcoholvrije wijn tot 0,5%.

Inhoud

1. Wat betekent mocktail?
2. Waar komt het woord mocktail vandaan?
3. Wat is het verschil tussen een mocktail en een cocktail?
4. Wanneer mag een drank alcoholvrij heten?
5. Hoeveel alcohol kan er in een mocktail zitten?
6. Zit er suiker in een mocktail?
7. Wanneer kies je een mocktail?

Wat betekent mocktail?

Merriam-Webster omschrijft een mocktail als een drankje, meestal met ijs, gemaakt van uiteenlopende ingrediënten zoals sap, kruiden en bruiswater, maar zonder alcohol: een alcoholvrije cocktail. In het Nederlands zeg je ook alcoholvrije cocktail. Op een kaart staat vaak “virgin” voor de naam, zoals bij de virgin mojito.

Twee dingen maken een drankje een mocktail. Het is gemengd uit meerdere ingrediënten, en er zit geen sterke drank, wijn of likeur in. Een glas sinaasappelsap is dus geen mocktail. Sinaasappelsap met alcoholvrije bubbels is er wel een. Recepten en de basistechniek staan in het overzicht met mocktailrecepten.

Waar komt het woord mocktail vandaan?

Mocktail is een samentrekking van mock en cocktail. Dictionary.com noemt het een schertsende samentrekking, met mock in de betekenis van namaak of nep. Over de leeftijd van het woord zijn twee woordenboeken het niet eens:

• Merriam-Webster: eerste bekende gebruik in 1916.
• Dictionary.com: voor het eerst opgetekend tussen 1935 en 1940.

Je leest vaak dat de mocktail is geboren tijdens de Amerikaanse drooglegging. Die duurde volgens de Encyclopaedia Britannica van 1920 tot 1933. Voor het woord klopt dat volgens geen van beide woordenboeken. Merriam-Webster legt het vier jaar voor het begin van de drooglegging (1920 − 1916 = 4). Dictionary.com legt het twee tot zeven jaar na het einde (1935 − 1933 = 2 en 1940 − 1933 = 7). Over het eerste alcoholvrije mixdrankje zelf zeggen de woordenboeken niets.

Wat is het verschil tussen een mocktail en een cocktail?

Het verschil is de alcohol. Merriam-Webster omschrijft een cocktail als een drankje, meestal met ijs, van wijn of gedistilleerde drank, gemengd met smaakmakers. Haal je de wijn of de sterke drank eruit, of vervang je die door een alcoholvrije fles, dan heb je een mocktail. De rest van het recept blijft staan.

Zo ziet dat eruit bij vier cocktails van de officiële lijst van de International Bartenders Association (IBA):

Er zijn dus twee routes: weglaten of vervangen. Bij weglaten komt er geen alcoholvrije versie van wijn of sterke drank aan te pas. Zo werkt de virgin mojito. Bij vervangen hangt het af van het percentage op de nieuwe fles. Dat geldt voor alcoholvrije bubbels en voor de alcoholvrije Aperol Spritz.

Wanneer mag een drank alcoholvrij heten?

Dat verschilt per land en per drank. Het woord “alcoholvrij” op een etiket betekent in geen van beide landen automatisch 0,0%.

Nederland. Het Warenwetbesluit Gereserveerde aanduidingen staat de naam alcoholvrij bier alleen toe voor bier met ten hoogste 0,1% alcohol. Bij bier betekent 0.0% volgens de brancheorganisatie Nederlandse Brouwers afgerond 0,0% alcohol. De naam frisdrank of limonade is volgens hetzelfde besluit voor drank zonder alcohol. Alleen wat door natuurlijke gisting onbedoeld en onvermijdelijk ontstaat, mag erin zitten, tot hooguit 5 gram alcohol per liter. Omgerekend is dat ongeveer 0,6% (5 ÷ 0,789 = 6,3 ml per liter). Voor wijn noemt het Voedingscentrum 0,5%. De Alcoholwet legt de grens voor alle dranken op 0,5%: een drank geldt als alcoholhoudend als hij bij 20 °C voor meer dan een half volumeprocent uit alcohol bestaat.

België. Alcoholvrij bier mag er maximaal 0,5% alcohol bevatten. Over wijn schreef het Vlaams expertisecentrum VAD op 3 juli 2024 dat alcoholvrije wijn in België zelfs 1,2% alcohol mag bevatten. De Druglijn noemt dezelfde grens voor wijn, andere gegiste dranken en sterke drank. VAD vraagt om de grens naar Nederlands voorbeeld op 0,1% te leggen.

Europa. Voor wijn geldt in de hele EU een eigen term. Wijn die na het verwijderen van de alcohol niet meer dan 0,5% bevat, krijgt het woord gedealcoholiseerd op het etiket. Daarboven heet het gedeeltelijk gedealcoholiseerd. Die Europese 0,5% en de Belgische 1,2% van VAD wijzen niet dezelfde kant op. Lees in België daarom het percentage op het etiket en ga niet af op het woord alcoholvrij.

Er komt een nieuwe regel aan. Verordening (EU) 2026/471 van 24 februari 2026 voert voor wijn waar de alcohol uit is gehaald nieuwe etikettermen in: “alcoholvrij” bij hooguit 0,5% alcohol, met “0,0 %” erbij als het gehalte niet boven de 0,05% komt. Die termen gaan 18 maanden na de inwerkingtreding van de verordening gelden, naar verwachting in de loop van 2027; tot dan heet zulke wijn op het etiket gedealcoholiseerd. Meer over deze flessen lees je bij alcoholvrije bubbels.

Een mocktail in een bar heeft geen etiket. Wat erin zit, is de som van de flessen die de bartender gebruikt.

Hoeveel alcohol kan er in een mocktail zitten?

Neem een alcoholvrije bellini: 100 ml alcoholvrije bubbels en 50 ml perzikpuree. Staat er 0,5% op de fles, dan gaat de som zo:

1. Pure alcohol: 100 ml × 0,005 = 0,5 ml.
2. Totaal volume: 100 + 50 = 150 ml.
3. Percentage van het drankje: 0,5 ÷ 150 = 0,0033, dus 0,33%.
4. Gram alcohol: 0,5 ml × 0,789 = 0,39 gram.
5. Standaardglazen: 0,39 ÷ 10 = 0,04.

Dezelfde som met andere flessen:

Een standaardglas staat in Nederland en België voor 10 gram alcohol. De mocktail met een fles van 0,5% zit daar ver onder, de versie met hooguit 0,05% bevat een spoor. Drie dingen om te weten:

• Sap kan een spoor alcohol bevatten. Onderzoekers vonden in sinaasappel-, appel- en druivensap tot 0,77 gram alcohol per liter (Journal of Analytical Toxicology, 2016). In 150 ml sap is dat hooguit 0,12 gram (0,15 × 0,77).
• Bitters zijn op alcohol gemaakt. Angostura-bitter heeft volgens Wikipedia 44,7% alcohol. Er gaat weinig van in een glas. Toch is een drankje met bitters daardoor geen 0,0%. Vraag ernaar als je dat wilt weten.
• Zwanger. Het advies van het Voedingscentrum is dan alleen 0,0% te drinken en op het etiket te kijken of dat er staat.

Het Voedingscentrum raadt verder af om alcoholvrije varianten van alcoholische dranken, waaronder mocktails, aan jongeren onder de 18 te geven.

Zit er suiker in een mocktail?

Meestal wel. Volgens het Voedingscentrum bevatten alcoholvrije dranken in de meeste gevallen koolhydraten, vaak in de vorm van suikers, en vallen ze onder de frisdranken. Bij een mocktail komt de suiker uit het sap, de siroop en de alcoholvrije fles. Hoeveel het is, hangt af van het recept. Voor één fles kun je het narekenen: in sparkling tea zit bijvoorbeeld 4,9 gram suiker per 100 ml.

Wanneer kies je een mocktail?

Een mocktail vraagt mengwerk per glas: afmeten, ijs, garneren. Dat past bij een etentje of een avond met een paar mensen. Voor een grote groep is één fles die je alleen hoeft in te schenken sneller. Hoeveel je dan nodig hebt, staat bij het alcoholvrije welkomstdrankje voor een bruiloft of feest.